چرا ميان متضادين غايت خلاف معتبر است متن وأمّا اعتبار غاية الخلاف بين المتضادّين . . . متطرّفان بينهما غاية الخلاف . ترجمه اما اين كه حكما قيد غايت خلاف را در تعريف متضادين آورده‌اند به اين جهت است كه ايشان ابتدا ميان چند چيز حكم به تضاد نموده‌اند . سپس به امور متوسط نسبى بين آن دو متضاد برخورده‌اند ، مانند تضادى كه بين سياهى و سفيدى وجود دارد و بين اين دو ، رنگ‌هاى زرد و قرمز و سبز وجود دارد . در حالى كه اين رنگ‌ها وقتى با سياهى مقايسه شوند در قلمرو رنگ سفيد هستند و وقتى با سفيدى مقايسه شوند در قلمرو رنگ سياه واقع هستند . همين طور تهوّر و جُبْن كه شجاعت بين آن دو وسط قرار گرفته‌است . از اين رو مجبور شده‌اند كه غايةالخلاف را شرط كنند و بگويند كه متضاد بايد نهايت بعد را از ضد خود داشته‌باشد . همين شرط موجب گرديده است كه ايشان تضاد بين جواهر را نفى كنند ؛ زيرا در انواع جوهرى نه نوع نسبى كه با دو طرف مقايسه شوند ، يافت مىشود و نه دو نوعى كه در دو طرف قرارگرفته‌باشند و ميان آنها نهايت اختلاف باشد موجود است . شرح همانطور كه ملاحظه شد يكى از قيود در تعريف تضاد ، وجود نهايت مخالفت ميان متضادين است . حكما اين شرط را از اين جهت لازم دانسته‌اند كه با حكم به تضاد ميان دو چيز مانند سياهى و سفيدى . يك سلسله از رنگ‌ها كه بين اين دو واقع مىشوند مانند رنگ زرد يا قرمز يا سبز نه از رنگ سياه محسوب مىشوند و نه از رنگ سفيد ؛ زيرا وقتى اين رنگ‌ها را با سياهى مقايسه كرده‌اند ، ديده‌اند كه اينها در قلمرو رنگ سياه نيستند ؛ طبعاً در قلمرو رنگ سفيد واقع مىشوند ، و چون با رنگ سفيد